Πίσω από τα αρκτικόλεξα: Εξηγώντας GDPR & DSA στο ευρύ κοινό

Γράφει η Νίκη Γεωργακοπούλου

Εισαγωγή

DSA, GDPR/ΓΚΠΔ … πολλά αρκτικόλεξα μαζεύτηκαν…γιατί να διαβάσω αυτό το άρθρο;

Μήπως χρησιμοποιείς ή έστω έχεις ακούσει κάποιες από τις κάτωθι εταιρείες/υπηρεσίες;

Alibaba Ali Express, Amazon Store, Apple AppStore, Booking.com, Google Search, Google Play, Google Maps, Google Shopping, Youtube, Instagram, Facebook, LinkedIn, Pinterest, Snapchat, TikTok, X (πρώην Twitter), XVideos, Wikipedia, Zalando, Bing!

Εάν ναι, τότε αφιέρωσε 3 λεπτά γιατί ίσως σε ενδιαφέρει!

Ορισμοί

DSA (Digital Service Act ), η Πράξη για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες. Με απλά λόγια πρόκειται για έναν ευρωπαϊκό  Κανονισμό, δηλαδή μια δέσμη κανόνων που εφαρμόζονται σε επίπεδο ΕΕ.

Ο νόμος αυτός αφορά τις ψηφιακές υπηρεσίες που λειτουργούν ως μεσάζοντες για τους καταναλωτές και τα αγαθά, τις υπηρεσίες και το περιεχόμενο.

Πιο συγκεκριμένα,  ψηφιακές υπηρεσίες που λειτουργούν ως μεσάζοντες είναι ενδεικτικά  τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, οι πλατφόρμες ανταλλαγής περιεχομένου, τα καταστήματα εφαρμογών, οι μηχανές αναζήτησης και οι επιγραμμικές πλατφόρμες ταξιδιών και διαμονής.

Απώτερος Στόχος:

Η προστασία θεμελιωδών δικαιωμάτων τόσο των καταναλωτών όσο και των χρηστών αυτών των υπηρεσιών καθώς και η ανάπτυξη του ανταγωνισμού, δημιουργώντας ένα νέο πρότυπο λογοδοσίας στο  επιγραμμικό σύμπαν αναφορικά με το παράνομο περιεχόμενο, την παραπληροφόρηση καθώς και πληθώρα άλλων  κοινωνικών κινδύνων.

GDPR (General Data Protection Regulation) ή ΓΚΠΔ (Γενικός Κανονισμός Προστασίας για την Προστασία Δεδομένων) είναι ένας Κανονισμός της ΕΕ που αποσκοπεί στην προστασία των προσωπικών δεδομένων των φυσικών προσώπων.

Ο ΓΚΠΔ εφαρμόζεται στην επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα από ιδιωτικούς και δημόσιους φορείς εντός της ΕΕ, καθώς και σε οργανισμούς εκτός ΕΕ που προσφέρουν αγαθά ή υπηρεσίες σε άτομα εντός της ΕΕ.

Απώτερος στόχος:

Να δώσει στους πολίτες μεγαλύτερο έλεγχο επί των προσωπικών τους δεδομένων και να ενοποιήσει το ρυθμιστικό πλαίσιο για τις επιχειρήσεις, διευκολύνοντας την ελεύθερη κυκλοφορία των δεδομένων εντός της ΕΕ

Κοινό σημείο και των δύο νομοθετημάτων είναι ότι αποσκοπούν στην προστασία του προσώπου που βρίσκεται εγκατεστημένο στην ΕΕ, ασχέτως της έδρας της εκάστοτε υπηρεσίας, δημιουργώντας -από διαφορετική σκοπιά- έναν πιο διαφανή και ασφαλή ψηφιακό κόσμο!

ΤΙ σχέση έχει με τον ΓΚΠΔ

Ο DSA  και ο ΓΚΠΔ αλληλοσυμπληρώνονται καθώς προσεγγίζουν το ίδιο ζήτημα από διαφορετική σκοπιά.

Ο DSA  αποσκοπεί στη συμπλήρωση των κανόνων του ΓΚΠΔ προκειμένου να επιτευχθεί υψηλότερο επίπεδο προστασίας των δεδομένων. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα ταυτόχρονης εφαρμογής των νομοθετημάτων αποτελεί η επεξεργασία προσωπικών δεδομένων για διαφημιστικούς σκοπούς. Οι πάροχοι υπηρεσιών πλατφόρμας εμπίπτουν ταυτόχρονα και  στο πεδίο εφαρμογής του DSA και του ΓΚΠΔ.

Ειδικότερα, εκτός από τις προϋποθέσεις του ΓΚΠΔ για κάθε επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, ο DSA απαγορεύει στους παρόχους επιγραμμικών πλατφορμών να στοχεύουν διαφημίσεις που προβαίνουν σε κατάρτιση προφίλ χρηστών βασιζόμενο σε ευαίσθητα προσωπικά δεδομένα όπως βιομετρικά δεδομένα, σεξουαλικός προσανατολισμός, πολιτικές και θρησκευτικές πεποιθήσεις.

Επιπλέον, αξίζει να σημειωθεί  απαγορεύεται κάθε χρήση της κατάρτισης προφίλ για την παρουσίαση στοχευμένων διαφημίσεων, όταν οι πάροχοι γνωρίζουν με εύλογη βεβαιότητα ότι ο χρήστης είναι ανήλικος.

DSA: η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ζητά διευκρινίσεις από μεγάλες εταιρείες

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή με όχημα τον DSA ζητά πληροφορίες από μεγάλες εταιρείες αναφορικά με μέτρα που έχουν λάβει για την προστασία των χρηστών, την αποφυγή παραπλανητικών πρακτικών, την προστασία των ανηλίκων και τη διαφάνεια των συστημάτων συστάσεων. H Επιτροπή είχε θέσει προθεσμία απάντησης, η οποία -για ορισμένες- έχει παρέλθει, γεγονός που μπορεί να οδηγήσει σε υψηλά πρόστιμα ή/και περιορισμό των υπηρεσιών αυτών.

Ειδικότερα, η Επιτροπή έθεσε ορισμένα ερωτήματα σχετικά με τα ανωτέρω στις εταιρείες SHEIN και Τemu. Οι εταιρείες αυτές παρότι βρίσκονται στην Κίνα παρέχουν υπηρεσίες και προϊόντα σε Πολίτες εγκατεστημένους στην ΕΕ και ως εκ τούτου βρίσκει εφαρμογής ο DSA.

Το αίτημα παροχής πληροφοριών απαιτούσε διευκρινίσεις αναφορικά με το εάν έχουν ληφθεί μέτρα για τον μείωση κινδύνου που σχετίζεται με τους καταναλωτές, την δημόσια υγεία και ευημερία των χρηστών. Επιπλέον ετέθησαν και ζητήματα που σχετίζονται με  την προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και τα μέτρα που έχουν ληφθεί.

Επίσης, η Επιτροπή έχει ξεκινήσει έλεγχο κατά του TikTok αναφορικά με ζητήματα για την προστασία των ανηλίκων, την διαφάνεια της διαφήμισης, την πρόσβαση των ερευνητών σε δεδομένα, καθώς και την διαχείριση κινδύνου εθιστικού σχεδιασμού και επιβλαβούς περιεχομένου. Οι εργασίες της Επιτροπής επικεντρώνονται ιδίως στο θέμα των αρνητικών επιπτώσεων που προκαλούνται από τον σχεδιασμό του αλγορίθμου, που παράγει και τονώνει τον εθισμό. Στόχος αυτής της εργασίας είναι η αντιμετώπιση πιθανών κινδύνων για τη σωματική και ψυχική ευεξία του προσώπου και ιδίως του ανηλίκου καθώς και η διασφάλιση των δικαιωμάτων του παιδιού. Σε αυτό το σημείο, αξίζει να σημειωθεί, ότι εγείρονται σοβαρές αμφιβολίες για  τα εργαλεία επαλήθευσης της ηλικίας που χρησιμοποιεί το TikTok προκειμένου να αποτρέψει την πρόσβαση ανηλίκων σε ακατάλληλο περιεχόμενο. Επιπρόσθετα, άλλος ένας έλεγχος που διενεργείται στο TikTok σχετίζεται με την προστασία της ιδιωτικότητας και  των ρυθμίσεων απορρήτου, δίνοντας έμφαση στις προεπιλεγμένες (by default) ρυθμίσεις που γίνονται για τους ανήλικους χρήστες.

Μια ακόμη ενδιαφέρουσα έρευνα γίνεται στη Meta και το Instagram. Βασικοί πυλώνες της έρευνας αυτής είναι α) οι παραπλανητικές διαφημίσεις και η παραπληροφόρηση, β) η προβολή πολιτικού περιεχομένου, γ) ο μηχανισμός επισήμανσης παράνομου περιεχομένου καθώς και δ) η μη διαθεσιμότητα αποτελεσματικού εργαλείου πολιτικού διαλόγου και παρακολούθησης εκλογών τρίτων σε πραγματικό χρόνο.  Η διακοπή  του CrowdTangle, του εργαλείου για παρακολούθηση των εκλογών σε πραγματικό χρόνο, θα μπορούσε να επιφέρει ζημία στον πολιτικό διάλογο και στις εκλογικές διαδικασίες.

Ανάλογες εργασίες  και έλεγχος συμμόρφωσης με τον DSA έχει ξεκινήσει η Επιτροπή για τις: Amazon, Google, X και Microsoft.

Μέχρι στιγμής, δεν υπάρχουν πληροφορίες που να επιβεβαιώνουν ότι όλες οι εταιρείες έχουν απαντήσει στα αιτήματα-ερωτήματα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής που άπτονται του DSA.

Επίλογος

Πριν το κλείσιμο του άρθρου αξίζει να συνοψίσουμε τους στόχους που θέτει ο DSA, ενδεικτικά:  η ισχυρότερη προστασία των ατόμων που αποτελούν στόχο διαδικτυακής παρενόχλησης και εκφοβισμού, η δημιουργία εύχρηστων-δωρεάν μηχανισμών υποβολής καταγγελιών για την περίπτωση που μια διαδικτυακή πλατφόρμα μειώνει το περιεχόμενο, ύπαρξη διαφάνειας σχετικά με τη διαφήμιση (σκοπούς,  απαγόρευση στοχευμένης διαφήμισης που βασίζεται στη συλλογή ευαίσθητων δεδομένων ή δεδομένων ανηλίκων).

Η πλήρης εφαρμογή του ξεκίνησε τον Φεβρουάριο 2024 και ενδεχομένως είναι πολύ νωρίς για να βγουν συμπεράσματα.

Στην Ελλάδα αρμόδιοι για ορισμένα ζητήματα που ανάγονται στον DSA είναι το Εθνικό Συμβούλιο Ραδιοτηλεόρασης (ΕΣΡ) και η Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα (ΑΠΔΠΧ), ενώ ως Συντονιστής Ψηφιακών Υπηρεσιών έχει οριστεί η Εθνική Επιτροπή Τηλεπικοινωνιών και Ταχυδρομείων (ΕΕΤΤ).

Τέλος, ας ευχηθούμε η δήλωση της Χένα Βίρκουνεν (Φιλανδή Πολιτικός) να βγει αληθινή «Δεσμευόμαστε ότι κάθε πλατφόρμα που λειτουργεί στην Ευρωπαϊκή Ένωση θα σέβεται τη νομοθεσία μας, που ως στόχο έχει να καταστήσει το διαδικτυακό περιβάλλον δίκαιο, ασφαλές και δημοκρατικό για όλους τους Ευρωπαίους πολίτες.»

by Homo Digitalis