Η νέα ετήσια έκθεση της EDRi είναι εδώ, με σημαντικές αναφορές στο έργο της Homo Digitalis
Η European Digital Rights (EDRi), το δυναμικό δίκτυο μας που εργάζεται για την προάσπιση και προώθηση των ψηφιακών δικαιωμάτων σε όλη την Ευρώπη δημοσίευσε την Ετήσια Έκθεση του για 2024!
Διαβάστε περισσότερα για τις σημαντικές δράσεις και επιτυχίες του δικτύου μας κατά το τελευταίο έτος! Eιδικές αναφορές γίνονται φυσικά και στη συμβολή της Homo Digitalis. Από τη διοργάνωση της Γενικής Συνέλευσης 2024 στο Ηράκλειο Κρήτης, έως την ευαισθητοποίηση γύρω από το λογισμικό κατασκοπείας predator και τις σχετικές νομοθετικές μεταρρυθμίσεις, την προσφυγή κατά της διατήρησης μεταδεδομένων ηλεκτρονικών επικοινωνιών στην Ελλάδα και την επιβολή σημαντικών προστίμων για τα συστήματα ΚΕΝΤΑΥΡΟΣ και ΥΠΕΡΙΩΝ στις κλειστές δομές του Υπουργείου Μετανάστευσης, το 2024 υπήρξε μία χρονιά γεμάτη πρόοδο και αντίκτυπο!
Καταθέσαμε τις απόψεις μας στην ανοιχτή διαβούλευση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το άρθρο 30(5) GDPR
Χθες, η Homo Digitalis κατέθεσε τις απόψεις της στο πλαίσιο της ανοιχτής διαβούλευσης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το άρθρο 30 (παρ.5) του GDPR.
Με την τοποθέτηση μας καλούμε την Επιτροπή να αποσύρει την προτεινόμενη τροποποίηση και επιδιώκουμε να διασφαλιστεί ότι ο GDPR δεν θα επανεξεταστεί ή τροποποιηθεί μέσω ευρύτερων απορρυθμιστικών πρωτοβουλιών. Η προτεραιότητα πρέπει να παραμείνει στην εφαρμογή και επιβολή του υφιστάμενου πλαισίου με αποτελεσματικό τρόπο, και όχι στη μείωση των μέτρων προστασίας που είναι απαραίτητα για τη διασφάλιση των θεμελιωδών δικαιωμάτων στην ψηφιακή εποχή.
Μπορείτε να διαβάσετε τις απόψεις μας εδώ.
Καταθέσαμε καταγγελία κατά της Alphabet ενώπιον της ΕΕ για τις διατάξεις της DMA από κοινού με 5 οργανώσεις
Η European Digital Rights, η ARTICLE 19, το Free Software Foundation Europe (FSFE), η Gesellschaft für Freiheitsrechte e.V., το Vrijschrift.org και η Homo Digitalis κατέθεσαν επίσημη καταγγελία κατά της Alphabet Inc. βάσει του Κανονισμού για τις Ψηφιακές Αγορές (DMA) ενώπιον της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
Παρά τους σαφείς κανόνες του DMA για τους gatekeepers:
-Στο Android, οι χρήστες δεν μπορούν πραγματικά να απεγκαταστήσουν τις προεγκατεστημένες εφαρμογές της Google· μπορούν μόνο να τις απενεργοποιήσουν, πράγμα που τις αφήνει στη συσκευή. Ωστόσο, η Alphabet παραπλανά τους χρήστες ισχυριζόμενη ότι αυτό είναι το ίδιο με την αφαίρεση μιας εφαρμογής. Δεν είναι.
-Η επιλογή απενεργοποίησης είναι θαμμένη βαθιά στις ρυθμίσεις και, όταν οι χρήστες την εντοπίζουν, το Android εμφανίζει ασαφείς και αποτρεπτικές προειδοποιήσεις που αποθαρρύνουν τη μετάβαση σε εναλλακτικές εφαρμογές, καθιστώντας δυσκολότερη την απεξάρτηση από το οικοσύστημα της Google.
Αντιμετωπίζουμε μια κλασική περίπτωση παραπλανητικού σχεδιασμού που περιορίζει την επιλογή των χρηστών και ενισχύει τη δεσπόζουσα θέση της Alphabet.
Με την καταγγελία μας, καλούμε την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να ερευνήσει τις πρακτικές της Alphabet και να διατάξει την εταιρεία να σεβαστεί πλήρως τα δικαιώματα των τελικών χρηστών βάσει του DMA.
Δείτε την καταγγελία μας στην ιστοσελίδα της EDRi εδώ.
Η Homo Digitalis καταθέτει τις απόψεις της σε 2 διαβουλέυσεις της ΕΕ, για την στρατηγική δεδομένων και τα συστήματα ΤΝ υψηλού κινδύνου, αντίστοιχα
Την προηγούμενη Παρασκευή, 18/7, η Homo Digitalis κατέθεσε τις λεπτομερείς απόψεις της σε δύο δημόσιες διαβουλεύσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
Η πρώτη διαβούλευση αφορούσε τη στοχευμένη συλλογή παραδειγμάτων και επιχειρημάτων από ενδιαφερόμενους φορείς σχετικά με την εφαρμογή των κανόνων του Κανονισμού για την Τεχνητή Νοημοσύνη (2024/1689) για τα συστήματα υψηλού κινδύνου. Σύμφωνα με το άρθρο 6(5) του Κανονισμού AI Act, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υποχρεούται να εκδώσει κατευθυντήριες γραμμές για την πρακτική εφαρμογή του άρθρου 6 — το οποίο καθορίζει τους κανόνες για την ταξινόμηση συστημάτων ΤΝ υψηλού κινδύνου — έως τις 2 Φεβρουαρίου 2026. Οι κατευθυντήριες αυτές γραμμές θα πρέπει να συνοδεύονται από αναλυτικό κατάλογο πρακτικών παραδειγμάτων χρήσεων συστημάτων ΤΝ που εμπίπτουν ή δεν εμπίπτουν στην κατηγορία «υψηλού κινδύνου». Επιπλέον, σύμφωνα με το άρθρο 96(1)(α) του AI Act, η Επιτροπή υποχρεούται να εκδώσει κατευθυντήριες γραμμές για την πρακτική εφαρμογή των απαιτήσεων που αφορούν τα συστήματα ΤΝ υψηλού κινδύνου και τις υποχρεώσεις των φορέων, περιλαμβανομένων των ευθυνών σε όλη την αλυσίδα αξίας της ΤΝ, όπως προβλέπεται στο άρθρο 25. Με την τοποθέτησή της η Homo Digitalis κατέγραψε πρακτικά παραδείγματα συστημάτων ΤΝ στην Ελλάδα και σε άλλες χώρες και ανέδειξε τα ζητήματα που πρέπει να αποσαφηνιστούν στις κατευθυντήριες γραμμές της Επιτροπής για την ταξινόμηση των συστημάτων υψηλού κινδύνου, καθώς και στις μελλοντικές κατευθυντήριες γραμμές για τις απαιτήσεις και τις υποχρεώσεις που απορρέουν από αυτά.
Η δεύτερη διαβούλευση αφορά την κοινή στρατηγική για την Ευρωπαϊκή Ένωση Δεδομένων. Ο πρώτος στόχος της διαβούλευσης είναι είναι η τόνωση των επενδύσεων σε τεχνολογίες δεδομένων και η διάθεση ορισμένων στοιχείων δεδομένων μέσω εθελοντικών μέτρων ή χρηματοδότησης. Ο δεύτερος στόχος της διαβούλευσης σχετίζεται με τον εξορθολογισμό των υφιστάμενων κανόνων και την ανάπτυξη εργαλείων δεδομένων για τη μείωση της διοικητικής επιβάρυνσης, ενώ ο τρίτος στόχος της αφορά την ανάπτυξη μιας «διεθνούς στρατηγικής για τα δεδομένα», η οποία θα πρέπει να περιλαμβάνει δράσεις οι οποίες να παρέχουν εγγυήσεις για την εξαγωγή δεδομένων εκτός της ΕΕ, καθώς και δράσεις για την τόνωση της εισαγωγής δεδομένων εντός της ΕΕ.
Η Ηοmo Digitalis με την τοποθέτησή της επιχείρησε να εκφράσει τις έντονες ανησυχίες για την πιθανή υπονόμευση της προστασίας των προσωπικών δεδομένων, με πρόσχημα την απλοποίηση, την ευελιξία και την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της ΕΕ. Πάγια θέση της Homo Digitalis είναι οτι τα θεμελιώδη δικαιώματα πρέπει να ενισχύονται μέσω της χρήσης νέων τεχνολογιών, ενώ θεωρούμε παραπλανητική την παρουσίαση του ισχύοντος νομικού πλαισίου ως εμποδίου στην καινοτομία. Τα προβλήματα εντοπίζονται κυρίως στην ανεπαρκή εφαρμογή των νόμων και στην έλλειψη πόρων.
Μπορείτε να διαβάσετε αναλυτικά τις τοποθετήσεις μας για την πρώτη διαβούλευση εδώ. Ευχαριστούμε τη συντακτική ομάδα της τοποθέτησής μας, Σταυρίνα Χούσου, Νίκη Γεωργακοπούλου, Σοφία Αντωνοπούλου και Λευτέρη Χελιουδάκη, για τη συμβολή τους.
Μπορείτε να διαβάσετε αναλυτικά τις τοποθετήσεις μας για τη δεύτερη διαβούλευση εδώ. Την επιμέλεια της ανέλαβε ο Εκτελεστικός Διευθυντής της Homo Digitalis, Λευτέρης Χελιουδάκης.
Στείλαμε ανοιχτή επιστολή στην ΕΕ για να επενεξετάσει την απόφαση επάρκειας του νομικού πλαισίου του Ισραήλ με τον GDPR
Μαζί με την European Digital Rights, την Access Now και ακόμη 16 οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών καταθέσαμε δεύτερη ανοιχτή επιστολή προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, καλώντας την να επανεξετάσει επειγόντως το καθεστώς επάρκειας του Ισραήλ στο πλαίσιο του GDPR.
Από τότε που η Επιτροπή επαναβεβαίωσε το καθεστώς του Ισραήλ τον Ιανουάριο του 2024, η κατάσταση μόνο έχει επιδεινωθεί:
-Κλιμάκωση παραβιάσεων δικαιωμάτων του ανθρώπου στη Γάζα και τη Δυτική Όχθη
-Επέκταση συστημάτων παρακολούθησης και βιομετρικής καταστολής
-Νομικές μεταρρυθμίσεις που υπονομεύουν την εποπτεία της επεξεργασίας προσωπικών δεδομένων
-Συνεχείς ροές δεδομένων σε ισραηλινές εταιρείες με δεσμούς με τις υπηρεσίες ασφαλείας
-Χρήση συστημάτων στοχοποίησης που βασίζονται σε τεχνητή νοημοσύνη, σε ένα πλαίσιο όπου το Διεθνές Δικαστήριο έχει κρίνει ότι υπάρχει εύλογη υπόνοια γενοκτονίας
-Εφαρμογή του ισραηλινού δικαίου σε κατεχόμενα εδάφη, κατά παράβαση της ίδιας της πολιτικής της ΕΕ
Δεν πρόκειται μόνο για τεχνική συμμόρφωση. Πρόκειται για το κατά πόσο το ευρωπαϊκό πλαίσιο προστασίας δεδομένων μπορεί να υπερασπιστεί αξιόπιστα τα θεμελιώδη δικαιώματα, και για το αν δεδομένα που προέρχονται από την ΕΕ χρησιμοποιούνται για τη διευκόλυνση παράνομων πρακτικών/
Διάβασε την επιστολή εδώ.
Καταθέσαμε τις απόψεις μας στην ανοιχτή διαβούλευση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το άρθρο 28 DSA
Στις 13 Ιουνίου η Homo Digitalis κατέθεσε τις απαντήσεις της στην Ανοιχτή Διαβούλευση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σχετικά με τις κατευθυντήριες γραμμές για την προστασία των ανηλίκων στο διαδίκτυο στο πλαίσιο των διατάξεων του Άρθρου 28 της Πράξης για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες.
Τις απαντήσεις στο ερωτηματολόγιο, συμπλήρωσε και το κείμενο μίας μελέτης, η οποία περιείχε αναλυτικότερη επεξήγηση των σχετικών προτάσεων και προβληματισμών.
Η συντακτική ομάδα της δράσης αυτής αποτελείται από τις/τους Σταυρίνα Χούσου, Αναστάστιο Αραμπατζή, Αλκμήνη Γιαννή, Καλλιρόη Γραμμένου και Λαμπρινή Γυφτοκώστα.
Μπορείς να διαβάσεις τις απαντήσεις στο ερωτηματολόγιο εδώ.
Μπορείς να διαβάσεις τη μελέτη εδώ.
I HAVE RIGHTS και Homo Digitalis δημοσιεύουν μελέτη για την κατάσταση που επικρατεί Κλειστή Ελεγχόμενή Δομή (ΚΕΔ) Σάμου έναν χρόνο μετά το πρόστιμο της ΑΠΔΠΧ για ΚΕΝΤΑΥΡΟ και ΥΠΕΡΙΩΝΑ
Το Υπουργείο Μετανάστευσης και Ασύλου συνεχίζει να παραβιάζει τα δικαιώματα προστασίας δεδομένων των αιτούντων άσυλο στο Κλειστή Ελεγχόμενή Δομή (ΚΕΔ) Σάμου, όπως επισημαίνουν οι οργανώσεις I Have Rights και Homo Digitalis σε έκθεση που δημοσιεύθηκε σήμερα.
Η έκθεση με τίτλο «Ποτέ δεν μας λένε τίποτα»: Συνεχιζόμενες Παραβιάσεις Δικαιωμάτων Δεδομένων στο ΚΕΔ Σάμου αναλύει την εφαρμογή της εντολής συμμόρφωσης που εξέδωσε η Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα (ΑΠΔΠΧ) τον Απρίλιο του 2024. Σε αυτή τη ιστορική απόφαση, η ΑΠΔΠΧ έκρινε ότι η χρήση τεχνολογιών επιτήρησης από το Υπουργείο σε δομές υποδοχής ανά την Ελλάδα, περιλαμβανομένων βιομετρικών συστημάτων πρόσβασης και εργαλείων επιτήρησης, δεν ήταν σύμφωνη με τη νομοθεσία της ΕΕ για την προστασία των προσωπικών δεδομένων (GDPR). Δέκα μήνες μετά τη λήξη της προθεσμίας συμμόρφωσης, τον Ιούλιο του 2024, η έκθεση διαπιστώνει ότι το Υπουργείο δεν έχει συμμορφωθεί με την εντολή.
«Οι συνεχιζόμενες παραβιάσεις δικαιωμάτων προστασίας δεδομένων στο ΚΕΔ Σάμου είναι ενδεικτικές ενός συστήματος όπου ο έλεγχος και η επιτήρηση υπερισχύουν των δικαιωμάτων όσων αναζητούν προστασία», δήλωσε η Réka Rebeka Rósa, Νομική Συντονίστρια της I Have Rights. «Η Ευρωπαϊκή Ένωση οφείλει να ασκήσει πίεση στις ελληνικές αρχές ώστε να αντιμετωπίσουν αυτές τις σοβαρές παραβιάσεις. Διαφορετικά, αυτές οι παραβιάσεις κινδυνεύουν να αποτελέσουν πρότυπο για περαιτέρω (ψηφιακή) καταπάτηση δικαιωμάτων ανθρώπων σε κίνηση σε όλη την Ευρώπη».
Το ΚΕΔ Σάμου άνοιξε τον Σεπτέμβριο του 2021, ως η πρώτη από τις πέντε πλέον υφιστάμενες δομές στην Ελλάδα, στο πλαίσιο συμφωνίας μεταξύ της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και της Ελληνικής Κυβέρνησης το 2020. Από την έναρξη λειτουργίας του, ΜΚΟ, διεθνείς εμπειρογνώμονες ανθρωπίνων δικαιωμάτων και άνθρωποι που κρατούνται στη δομή εκφράζουν συνεχείς ανησυχίες για τις πρακτικές έμμεσης κράτησης, και τις ανεπαρκείς συνθήκες διαβίωσης.
Οι ανησυχίες αυτές επιτείνονται από την παντελή έλλειψη διαφάνειας στη διαδικασία ασύλου στην Ελλάδα και το αδιαφανές σύστημα επιτήρησης στο ΚΕΔ Σάμου. Όπως εξήγησε ένας εξυπηρετούμενος σχετικά με τη συλλογή βιομετρικών δεδομένων:
«Όχι, κανείς δεν μου το εξηγεί. Μόνο παίρνουν δακτυλικά αποτυπώματα και μας μετακινούν από μέρος σε μέρος, και το κάνουμε χωρίς να ξέρουμε γιατί. Δεν υπάρχει κανείς να εξηγήσει τι συμβαίνει».
Η Ελλάδα έχει νομική και ηθική υποχρέωση να διασφαλίζει τα θεμελιώδη δικαιώματα και τα δικαιώματα προστασίας δεδομένων των αιτούντων άσυλο, όπως αυτά κατοχυρώνονται στον Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ και στον GDPR. Η Ευρωπαϊκή Ένωση, και ειδικότερα η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, δεδομένου του κομβικού της ρόλου στον σχεδιασμό, τη χρηματοδότηση, τη λειτουργία και την παρακολούθηση των ΚΕΔ στην Ελλάδα, φέρει ευθύνη να διασφαλίσει την πλήρη τήρηση αυτών των προτύπων.
«Η διαρκής έλλειψη συμμόρφωσης με τον GDPR, σε ό,τι αφορά τη διαφάνεια και τη λογοδοσία στη χρήση των συστημάτων επιτήρησης Κένταυρος και Ύπερίων στο ΚΕΔ Σάμου, αντικατοπτρίζει μια ανησυχητική υποβάθμιση των θεμελιωδών δικαιωμάτων. Με το να μην τηρεί ούτε τις βασικές απαιτήσεις προστασίας δεδομένων στην πράξη, το Υπουργείο Μετανάστευσης ενισχύει μια επικίνδυνη τάση διαχείρισης των συνόρων με όρους επιτήρησης, που απανθρωποποιεί τους ανθρώπους σε μετακίνηση», δήλωσε ο Λευτέρης Χελιουδάκης, Εκτελεστικός Διευθυντής της Homo Digitalis.
Μπορείτε να διαβάσετε τη μελέτη εδώ.
Άρθρο 77 AI Act: Τι ισχύει 6 μήνες μετά τον ορισμό των Αρχών Θεμελιωδών Δικαιωμάτων;
Στην πρώτη επίσημη προθεσμία που έθεσε ο Κανονισμός για την Τεχνητή Νοημοσύνη, (AI ACT) ζητούσε από τα κράτη μέλη να διορίσουν μία οι περισσότερες αρχές σύμφωνα με το άρθρο 77 για την προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων από παραβιάσεις συστημάτων υψηλού ρίσκου μέχρι και τις 2 Νοεμβρίου 2024.
Σήμερα, 2 Μαΐου 2025, έξι μήνες μετά την παρέλευση της προθεσμίας, 25 από τις 27 Ευρωπαϊκές χώρες (2), έχουν διορίσει συνολικά 210 αρχές, ένας αριθμός που μοιάζει συγκλονιστικός και συνάμα περνά ένα ηχηρό μήνυμα για το πόσο το ζήτημα των θεμελιωδών δικαιωμάτων αφορά τις χώρες αυτές. Αντικατοπτρίζει όμως την πραγματικότητα; Με την παρούσα σύντομη μελέτη θα προσπαθήσουμε να δώσουμε απαντήσεις στα εξής ερωτήματα:
– Σε τι αποσκοπεί το άρθρο 77 του Κανονισμού για την ΤΝ;
– Ποιες αρχές διορίστηκαν από τα κράτη μέλη μέχρι και σήμερα;
– Ποιες αρμοδιότητες δίνει πραγματικά ο Κανονισμός για την ΤΝ στις ρυθμιστικές αυτές αρχές αλλά και ποιες υποχρεώσεις απορρέουν από το άρθρο 78 του Κανονισμού της ΤΝ για την εμπιστευτικότητα των πληροφοριών;
– Ποιες είναι οι τέσσερις εθνικές αρχές που έχουν αναλάβει αυτό τον ρόλο, ποιες είναι οι υφιστάμενες και ποιες οι νέες εξουσίες τους σύμφωνα με τον Κανονισμό για την ΤΝ;
Μέσα από ένα case study, η Διευθύντρια Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και Τεχνητής Νοημοσύνης της Homo Digitalis, Λαμπρινή Γυφτοκώστα, προσπαθεί να δει πως θα συνεργαστούν αυτές οι αρχές, θέτοντας ταυτόχρονα και κάποια ερωτήματα που σίγουρα θα μας απασχολήσουν σε βάθος χρόνου.
Μπορείτε να διαβάσετε τη μελέτη μας εδώ.
Δημοσιεύουμε την 4η Μελέτη μας για την ΑΙ ACT - Συγκριτική επισκόπηση των διατάξεων για τα δικαιώματα των θιγόμενων προσώπων
Σήμερα, 11 Απριλίου 2025, η Homo Digitalis δημοσιεύει την τέταρτη μελέτη της για τις διατάξεις του Κανονισμού 2024/1689 για την τεχνητή νοημοσύνη (ΤΝ), ευρέως γνωστού ως AI Act.
Στο επίκεντρο της μελέτης αυτής βρίσκονται το δικαίωμα στην επεξήγηση και το δικαίωμα του υποκειμένου να μην υπόκειται σε αυτοματοποιημένη λήψη απόφασης.
Συγκεκριμένα, η χρήση συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης για τη λήψη αυτοματοποιημένων αποφάσεων επεκτείνεται συνεχώς τόσο στον δημόσιο όσο και στον ιδιωτικό τομέα, με σημαντικές επιπτώσεις για τα πρόσωπα που υπόκεινται σε αυτές
Επομένως, η παρούσα μελέτη εξετάζει τα μέσα έννομης προστασίας που διαθέτουν τα πρόσωπα που θίγονται από αποφάσεις που λαμβάνονται με τη χρήση ΤΝ. Η ανάλυση επικεντρώνεται στο δικαίωμα επεξήγησης της ατομικής λήψης απόφασης που προβλέπεται στο άρθρο 86 του Κανονισμού 2024/1689. Επειδή όμως η προστασία των θιγόμενων προσώπων δεν περιορίζεται αποκλειστικά στις εν λόγω διατάξεις, η ανάλυση εκτείνεται στο δικαίωμα αμφισβήτησης της ατομικής λήψης απόφασης που -υπό κατάλληλη ερμηνεία- ερείδεται στο άρθρο 22 του Κανονισμού 2016/679, γνωστού ως GDPR / ΓΚΠΔ.
H συγγραφική ομάδα της Μελέτης αποτελείται από δύο έξοχους νομικούς και μέλη – εθελοντές της Homo Digitalis τις (κατά αλφαβητική σειρά) Μαρία-Ευαγγελία Κωνσταντοπούλου και Στρατηγία-Δανάη Σκεύη.
Μπορείτε να διαβάστε την 4η μελέτη μας εδώ.
Θυμίζουμε ότι έχουμε δημοσιεύσει άλλες 3 μελέτες για τον Κανονισμό 2024/1689 και τη μεταφορά του στην ελληνική έννομη τάξη, τον Οκτώβριο (εκτίμηση αντικτύπου στα θεμελιώδη δικαιώματα), Νοέμβριο (διακυβέρνηση της ΤΝ και αρμόδιες αρχές εποπτείας) και Δεκέμβριο (απαγορευμένες πρακτικές) του 2024, αντίστοιχα.
Η εντατική αυτή προσπάθεια στοχεύει να συμβάλουμε εποικοδομητικά στο δημόσιο διάλογο στην Ελλάδα αλλά και σε επίπεδο ΕΕ στο πεδίο της τεχνητής νοημοσύνης, ενώ αποτελεί αποτέλεσμα της σημαντικής στήριξης του European Artificial Intelligence & Society Fund.